Afgerond project: Overheidsoptreden langdurige verontreiniging

Langdurige chemische verontreiniging in Nederland, zoals door PAK’s (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen), benzeen en PFAS, is niet alleen een milieukwestie, maar brengt ook gezondheidszorgen en maatschappelijke spanningen met zich mee. Dit recent afgerond project werpt licht op de complexe interactie tussen overheid, wetenschap, media en inwoners, en doet aanbevelingen om deze spanningsvelden te verkleinen.

In het rapport “Risico in dialoog? Een verkenning naar epistemische rechtvaardigheid bij langdurige chemische verontreinigingen” analyseren onderzoekers van GGD Zuid-Holland Zuid en CEPHIR/ Erasmus Universiteit hoe verschillende vormen van kennis – waaronder die van inwoners – een plek krijgen in de aanpak van verontreinigingen door overheden. Centraal staat het concept epistemische rechtvaardigheid: het recht van ieder individu om als kenner serieus genomen te worden.

Uit gesprekken met praktijkexperts, wetenschappers en inwoners blijkt dat overheden vaak reageren vanuit een technisch perspectief, gericht op beheersing en gezondheidsbescherming. Dit leidt tot vier terugkerende spanningsvelden in de interactie met bewoners. De onderzoekers concluderen dat inwoners in de aanpak van verontreiniging vaak een marginale rol spelen.

“De dominantie van het technische perspectief in het systeem helpt niet in het vertrouwen dat bewoners hebben in de overheid. Het onderzoek laat zien dat voor een gelijkwaardige dialoog over gezondheid en verontreinigingen je echt kennis van inwoners een stevigere plek moet geven. Daar ligt een duidelijke opdracht. “ – Job Tamminga, GGD Zuid-Holland Zuid

Het rapport bevat vier aanbevelingen voor overheden om epistemische rechtvaardigheid te bevorderen en het vertrouwen van inwoners te versterken. Een uitgebreidere samenvatting van het onderzoek is beschikbaar via de Academische Werkplaats Gezonde Leefomgeving-projectpagina, hier kun je ook het volledige rapport downloaden.

Volgens Eveline Schurink, directeur Publieke Gezondheid van de GGD Zuid-Holland Zuid (GGD ZHZ), laat het onderzoek zien dat hoe de overheid nu inzet op het betrekken van inwoners, nog niet toereikend is.

“Voor een gelijkwaardige dialoog over gezondheid en milieu moeten inwoners een sterkere positie krijgen. Dat is een duidelijke opdracht voor alle betrokken overheden en dus ook voor GGD ZHZ,” aldus Schurink.

Het rapport maakt duidelijk dat inwoners, ondanks onder andere de gesprekken die GGD ZHZ met hen voert, niet altijd een gelijkwaardige stem ervaren. Dat vraagt om reflectie op de eigen werkwijze, en daar gaat GGD ZHZ actief mee aan de slag.

September 2025
Dit project is een samenwerking van de Academische Werkplaats Gezonde Leefomgeving samen met GGD Zuid-Holland Zuid en CEPHIR/ Erasmus Universiteit.