Neem klimaatverandering op in uw beleid

Klimaatverandering lijkt als vraagstuk een maatje te groot voor gemeentelijke beleidsmakers, maar de gevolgen zijn dichtbij voelbaar. Hittegolven zorgen voor meer gezondheidsklachten bij ouderen, mensen met een chronische aandoening, zwangeren en jonge kinderen. Extreem weer kan gemeenten grote schade toebrengen. Warme winters vergroten het risico op (bijvoorbeeld) infectieziekten. Het goede nieuws? Lokaal kunnen we hier veel aan doen!

GGD Zuid-Holland Zuid roept de gemeenten in de regio op klimaat- en gezondheidsaspecten in álle plannen mee te nemen. Lokale overheden kunnen zo klimaatverandering tegengaan, zich erop aanpassen en zich voorbereiden op noodsituaties. Dit voorkomt ziekte, sterfte en hoge kosten. Door klimaat en gezondheid centraal te stellen, kunnen we bovendien de lokale economie, leefbaarheid en veiligheid verbeteren. Een win-win situatie. Hieronder volgt een toelichting.

We krijgen te maken met langere en extremere periodes van hitte en droogte, met warmere winters en stormen (het KNMI waarschuwt voor ‘XL-varianten’ zoals hittegolfXL, stortbuiXL, laagwaterXL en orkanen) . Sommige gevolgen hiervan zijn in Zuid-Holland Zuid al prominent aanwezig.

Plaaginsecten zoals de bastaardsatijnrups overleven langer en komen hier veel voor. Daarnaast krijgen in Zuid-Holland significant meer mensen huidkanker dan in de rest van het land door hogere blootstelling aan de zon. Verder is de regio rijk aan water dat bij wateroverlast tot hygiënische problemen kan leiden en dat, als het stilstaat, een toenemend aantal muggen trekt dat infectieziekten kan verspreiden. Bij droogte zijn de concentraties verontreinigende stoffen in het oppervlaktewater hoger, wat het filteren ervan bemoeilijkt en de drinkwaterkwaliteit doet verslechteren

Veel inwoners maken zich zorgen: vier op de vijf respondenten zijn bezorgd over de invloed van warmere zomers op de gezondheid van anderen.

In de stedelijke gebieden wonen mensen in de buurt van een dicht wegennetwerk, industrie- en bedrijventerreinen. De invloed van luchtvervuiling en omgevingsgeluid op de gezondheid is hier nu al groter dan landelijk gemiddeld. Of klimaatverandering dit probleem verergert, hangt nauw samen met toekomstige keuzes voor woningbouwlocaties, aanleg van wegen en verduurzaming van industrie en verkeer. Extra aandachtspunt is dat de ziektelast niet gelijk is verdeeld. Mensen met lagere inkomens lopen hogere gezondheidsrisico's doordat ze vaker in drukke, minder groene gebieden wonen en in slecht geïsoleerde huizen.

In de hele Randstad is de kans op zeer plaatselijke en hevige stortbuien relatief groot. Nu al valt in het najaar langs de kust meer regen dan elders door de warme Noordzee. In de zomer verwerken de steden hier meer neerslag. Dergelijke buien kunnen het riool overbelasten, waardoor verontreinigd water op straat of in het oppervlaktewater terechtkomt – dit vergroot gezondheidsklachten van de luchtwegen en maagd-darmstelsel. Plassen stilstaand water zijn ideaal voor muggen en kunnen al in kort tijdbestek bijdragen aan muggenplagen.

Zuid-Holland Zuid kampt natuurlijk ook met klimaatgevolgen die overal spelen. Extreme hitte leidt bovendien tot vroegtijdige sterfte van kwetsbare mensen, omdat zij last krijgen van hart-, vaat- en luchtwegaandoeningen en omdat de werking van sommige medicatie vermindert. Zwangeren hebben iets verhoogde kans op miskramen en vroeggeboorten. Verder slapen mensen slechter, zijn ze minder fit en daalt hun arbeidsproductiviteit. Daarbij veroorzaken hoge temperaturen meer smog en blootstelling aan zonlicht, waardoor er niet alleen een hoger risico op huidkanker, maar ook op oogaandoeningen is.

Langere periodes van droogte kunnen voedseltekorten en prijsverhogingen veroorzaken. Warmere winters verlengen en intensiveren het pollenseizoen. Dit belast het toch al hoge aantal mensen met (ernstige) hooikoortsklachten extra. En meer mensen met een erfelijke aanleg voor allergieën zullen er daadwerkelijk eentje ontwikkelen. Verder zet warmte de deur open voor meer muggen, teken en andere verwekkers van (tropische) infectieziekten.

Veel inwoners maken zich zorgen over hun eigen leefomgeving: twee op de vijf inwoners uit het panel zijn bezorgd over wateroverlast in hun woning door hevige regenval.

GGD Zuid-Holland Zuid roept samen met de andere GGD-en in Zuid-Holland de gemeenten op klimaat- en gezondheidsaspecten in álle plannen mee te nemen. U kunt zo met uw gemeente de effecten van klimaatverandering tegengaan, u erop aanpassen en u voorbereiden op noodsituaties. Dit voorkomt klachten, ziekte, sterfte en hoge kosten.

Zo veel uitdagingen… waar te beginnen? Hier: bij de gemeenten!

We zeiden het al: er is ook goed nieuws. De huidige lokale maatregelen gaan gezondheidsrisico’s al tegen. Tegelijkertijd is meer nodig dan er nu gebeurt. GGD Zuid-Holland Zuid doet drie aanbevelingen.

Aanbeveling 1: rem af, pas aan en bereid voor
Lokale overheden remmen klimaatveranderingen af (klimaatmitigatie) door bijvoorbeeld inwoners te helpen bij de verduurzaming van hun huis. Aanpassen aan de veranderingen (klimaatadaptatie) kan via fysieke ingrepen in gebouwen en gebieden, en door passend gedrag makkelijker te maken en te stimuleren. Daarnaast is voorbereiding nodig op bijvoorbeeld extreem weer of (plotselinge) insectenoverlast met uitbraken van infectieziekten.

Aanbeveling 2: pak meerdere thema’s tegelijkertijd aan - koppel de kansen
Klimaatverandering overkoepelt veel onderwerpen: wonen, zorg, ongelijkheid en veiligheid. Aanpak ervan betekent ook winst op andere terreinen. Meer groen bevordert de gezondheid, en ook de sociale cohesie in een buurt, zoals groene speel- en ontmoetingsplekken. Minder CO2- of stikstofuitstoot schept ruimte voor woningbouw. Maatregelen tegen wateroverlast dragen bij aan veiligheid.

Aanbeveling 3: werk samen over domein- en organisatiegrenzen heen
Om de gezondheidsgevolgen van klimaatverandering tegen te gaan en tegelijkertijd kansen te koppelen, is samenwerking nodig: tussen ruimtelijke en sociale domeinen, tussen gemeenten onderling en tussen gemeenten, de provincie, waterschappen, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties. GGD Zuid-Holland Zuid is hierin graag een spil en ondersteuner van de gemeenten met lokaal bruikbare kennis, lokaal netwerk en bewonersgerichte inzet.