Terugblik op regionale bijeenkomst

Hierna was het woord aan Ronald de Meij, wethouder binnen de gemeente Sliedrecht. Hij stond stil bij het feit dat een op de vier zwangerschappen in Nederland onbedoeld / ongepland is en dat hiervan ongeveer 2/3 ongewenst. Zwijndrecht heeft samen met Dordrecht in 2019 al besloten om deel te nemen aan Nu Niet Zwanger. Belangrijke overwegingen hierbij waren het centraal stellen van wel/geen kinderwens, met andere woorden, de inwoner kiest zelf bewust voor wel of geen kinderwens en pas als deze kinderwens er niet is wordt gesproken over eventuele passende vormen van anticonceptie. Hiermee is het programma ook preventief van aard en worden mogelijke gevolgen van ongewenste zwangerschappen, zoals stress of psychosociale problemen verkleind. Tenslotte heeft onafhankelijk onderzoek uitgewezen dat Nu Niet Zwanger bewezen effectief is en de kosten van het programma ruimschoots terugverdiend kunnen worden door het voorkomen van opvoedondersteuning, plaatsing in een pleeggezin of begeleid wonen in een instelling.

Vervolgens was het woord aan Reinier Nieuwlaat, clustermanager dienstverlening binnen de Dienst Gezondheid & Jeugd. Reinier gaf een inkijkje in het brede werkveld van de DG&J. De Dienst werkt in opdracht van de gemeenten aan meerdere maatschappelijke uitdagingen, variërend van werken aan een betere mentale gezondheid, bestrijding van infectieziekten tot aan het onderzoeken van de effecten van klimaatverandering op onze gezondheid. Een aantal van deze taken worden collectief, voor iedereen uitgevoerd, terwijl een deel gericht is op de kwetsbare doelgroepen in de regio, zoals het helpen van personen met verward gedrag of helpen van kwetsbare jongeren bij het vinden van een passende opleiding of baan.

De GGD is er trots op dat zijn de uitvoering van het programma Nu Niet Zwanger voor haar rekening mag nemen, juist omdat het zo goed past bij de kerntaken van de GGD, zoals het geven van voorlichting, het ondersteunen van zorg- en welzijnsprofessionals bij hun dagelijkse werkzaamheden en in contact komen en in gesprek gaan met kwetsbare inwoners. Tenslotte stond Reinier stil bij de gemeenten die op dit moment deelnemen aan het programma: Dordrecht, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht. Deze gemeenten hebben besloten dat de ziekenhuizen en verloskundige praktijken in de regio ook inwoners uit de andere gemeenten mogen laten deelnemen aan het programma, om te voorkomen dat zij onderscheid zouden moeten maken binnen hun patiëntenpopulatie.

Megin Sacré, inhoudelijk coördinator Nu Niet Zwanger binnen de GGD nam het stokje van Reinier over en ging in op de doelstelling en de inhoud het programma Nu Niet Zwanger. Het landelijke programma loopt sinds 2019 al in twee gemeenten, Dordrecht en Zwijndrecht en sinds 2023 in vijf nieuwe gemeenten. De doelstelling van het programma is mensen in kwetsbare omstandigheden een bewuste keuze te laten maken over hun kinderwens zodat ze niet onbedoeld zwanger raken. Daarnaast streeft het programma na hulpverleners bewust te maken van en het ondersteunen in het bespreekbaar maken van kinderwens, seksualiteit en eventueel anticonceptie met hun cliënten. De twee inhoudelijk coördinatoren binnen de GGD geven scholing aan professionals over het programma en de methodiek die dit vervolgens binnen hun eigen organisatie kunnen doorgeven in de rol van AandachtsFunctionaris. Daarnaast organiseren zij intervisiebijeenkomsten voor deze AandachtsFunctionarissen zodat praktijkervaringen en -vragen kunnen worden gedeeld en besproken. Tenslotte zijn de inhoudelijk coördinatoren beschikbaar om eventuele gesprekken over te nemen wanneer de professional dat wenselijk vindt of om anticonceptie te organiseren wanneer dat gewenst is en de inwoner dit zelf niet kan betalen. Inmiddels nemen al ruim 30 organisaties in de regio deel aan het programma. Ook zijn de twee ziekenhuizen, Albert Schweitzer Ziekenhuis en Beatrix ziekenhuis aangehaakt en enkele huisartsen- en verloskundige praktijken. De ambitie is om het aantal aangesloten praktijken in het medisch domein nog verder te laten groeien.

Sinds de start in 2019 tot en met het derde kwartaal 2023 zijn minimaal 500 cliënten gesproken. Dit zijn de aantallen die geregistreerd zijn, de daadwerkelijk aantallen zijn waarschijnlijk hoger vanwege onderregistratie bij de partners. Sinds dit jaar is er sprake van een verdubbeling van het aantal cliënten dat door de GGD gezien wordt. Van deze 500 cliënten wil ruim 80% de kinderwens uitstellen en van deze groep start ongeveer 90% daadwerkelijk met een vorm van anticonceptie. Los van deze aantallen ervaren professionals het voeren van een gesprek over kinderwens als een verrijking van hun werk en zien ze de positieve gevolgen voor hun cliënten. Cliënten vinden het bespreekbaar maken van de kinderwens erg fijn en waarderen dat zijzelf de keuze hierin kunnen maken.

Na deze introducties was er ruimschoots gelegenheid om praktijkervaringen te delen. Als eerste gaf Nienke Bijl, ambulant woonbegeleider en coördinator Nu Niet Zwanger binnen het Leger des Heils een presentatie over haar rol als coördinator. Binnen deze rol is zij extern het aanspreekpunt voor de GGD's en intern voor de teams en het management team. Zij ondersteunt de teams, zorgt voor meer bekendheid van het programma binnen het Leger des Heils en zorgt dat met elkaar wordt meegedacht. Dit helpt om binnen een grotere organisatie ervoor te zorgen dat het programma voldoende aandacht en continuïteit krijgt.

Aansluitend vertelde Esther Muller, begeleider en AandachtsFunctionaris binnen ASVZ over haar ervaringen. Regelmatig krijgt zij de vraag hoe je het persoonlijke gesprek over kinderwens kunt starten. Naar aanleiding hiervan is binnen ASVZ de kinderwenskoffer ontwikkeld die hulpverleners helpt om het gesprek over kinderwens aan te gaan. Ook vertelde ze over haar eigen ervaringen en de waarde die ze ziet in het delen van eigen ervaringen in de intervisiegroep.

Als laatste onderdeel voor de pauze kwamen aan de hand van een video van de GGD Rotterdam-Rijnmond drie inwoners aan het woord die hebben deelgenomen aan het programma. De drie verhalen maakten veel indruk en lieten heel mooi zien hoeveel impact een gesprek over kinderwens en eventuele ondersteuning hierna kan hebben op het leven van (kwetsbare) inwoners en hoe dit gesprek de relatie tussen inwoner en hulpverlener kan verrijken.

Na de pauze was het de beurt aan verloskundige Carmen Bax van verloskundigenpraktijk Lucina en huisarts Ingrid Vlot van huisartsenpraktijk Daane & Maduro om over hun ervaringen te vertellen vanuit het medisch domein.

Carmen is sinds de start van het programma in Dordrecht, in 2019, betrokken bij het programma. Zij stond stil bij de meerwaarde die het programma voor de deelnemers heeft, zoals de tijd die voor hun genomen wordt om een eventuele volgende kinderwens te bespreken en het ontzorgen bij het gebruik van anticonceptie indien deze kinderwens er niet is, inclusief het wegnemen van de financiële drempel voor het gebruik van anticonceptie bij cliënten die dit zelf niet kunnen betalen. Ook voor de zorgverleners heeft het programma toegevoegde waarde. Bij opschaling van cliënten naar de GGD wordt er erg snel gereageerd, wordt de client goed begeleid en dit zie je terug in het feit de client bijna altijd bij een afspraak ook daadwerkelijk komt, wat zeker voor deze doelgroep geen vanzelfsprekendheid is.

Huisarts Ingrid Vlot is ook sinds de start van het programma in Dordrecht betrokken. Binnen het programma is zij er niet alleen voor haar eigen patiënten, maar ook voor inwoners die zelf geen huisarts hebben maar wel graag gebruik willen gaan maken van anticonceptie. Aan de hand van drie casussen beschreef ze verschillende voorbeelden die ze met enige regelmaat in haar praktijk ziet: eigen patiënten die niet opnieuw zwanger willen worden (vaak in samenwerking met het Babyhuis), eigen patiënten die anticonceptie willen hebben maar dit zelf niet kunnen betalen en tenslotte patiënten zonder huisarts of eigen huisarts die niet kan helpen bij de anticonceptie, zoals het plaatsen van een spiraaltje.

Ingrid stond ter afsluiting nog stil bij het tijdsbeslag van het programma voor professionals. Zij ervaart het als weinig belastend. Het aantal patiënten van buiten de eigen praktijk is relatief laag en daarnaast wordt goed ondersteund bij het leveren van recepten en de financiële afhandeling. En juist het gesprek aangaan over kinderwens kan preventief heel veel andere consulten of contacten in de toekomst voorkomen.

De grote uitdaging is om de toegevoegde waarde van het programma ook bij de collega-huisartsen en POH's tussen de oren te krijgen, terwijl zeker deze groep van alle kanten bestookt wordt met allerlei initiatieven.