Moedermelk

Er is een risicogrens voor PFAS in moedermelk. Deze grens geeft aan vanaf welke hoeveelheid PFAS er mogelijk risico’s zijn voor de gezondheid.

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, EFSA, heeft een grenswaarde bepaald voor PFAS via voedsel. Deze grens is 4,4 nanogram PFAS per kilo lichaamsgewicht per week. Op basis daarvan is een risicogrens voor moedermelk berekend. Die grens is 133 nanogram per liter.

Is de hoeveelheid PFAS lager dan deze grens? Dan worden geen schadelijke gezondheidseffecten verwacht. Is de hoeveelheid PFAS hoger dan deze grens? Dan zijn gezondheidseffecten niet uit te sluiten. Dit betekent niet dat een kind automatisch ziek wordt. Of iemand ziek wordt, hangt af van verschillende zaken, zoals:

• hoeveel PFAS iemand over een langere periode binnenkrijgt;
• erfelijkheid;
• leefstijl;
• en leefomstandigheden.

Het is mogelijk om PFAS in moedermelk te meten. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij wetenschappelijk onderzoek door het RIVM. Voor het grote publiek is zo’n test op dit moment niet beschikbaar via het RIVM of de GGD.

Ook is de uitslag van zo’n test niet altijd makkelijk uit te leggen. Een test zegt niet meteen wat het beste advies is voor moeder en kind. Het algemene advies blijft dat borstvoeding veel voordelen heeft.

Het Voedingscentrum blijft borstvoeding adviseren. Ook als er PFAS in moedermelk zit. Borstvoeding is gezond voor moeder en baby. Moedermelk bevat belangrijke voedingsstoffen. Ook zitten er stoffen in die helpen om baby’s te beschermen tegen ziekten.

Daarom ziet het Voedingscentrum op basis van dit onderzoek geen reden om te adviseren om geen of minder borstvoeding te geven. Wie vragen heeft over borstvoeding, kan terecht bij het Voedingscentrum, de verloskundige, kraamzorg, jeugdgezondheidszorg of huisarts.

Nee. Het Voedingscentrum geeft aan dat er geen reden is om te stoppen met borstvoeding. Er is ook geen reden om korter borstvoeding te geven. Borstvoeding heeft veel voordelen. Het is belangrijk voor de groei en ontwikkeling van baby’s en helpt bij de weerstand van het kind. Daarnaast zijn er grote gezondheidsvoordelen op de lange termijn.

De voordelen van borstvoeding zijn groter dan de mogelijke nadelen van PFAS. Daarom heeft het geven van borstvoeding de voorkeur, als dat past bij de moeder en kind.

PFAS in moedermelk is niet wenselijk. Via borstvoeding kunnen PFAS in het bloed van baby’s komen. Als een baby te veel PFAS binnenkrijgt, kan dit invloed hebben op het afweersysteem. Daardoor kunnen vaccinaties mogelijk minder goed werken.

Hoewel in flesvoeding weinig tot geen PFAS wordt aangetroffen, betekent dat niet dat flesvoeding daardoor een betere keuze is. Bij het advies over voeding voor baby's kijken we naar alle effecten op de gezondheid. Diezelfde baby profiteert ook van belangrijke stoffen en beschermende effecten van moedermelk. Zo helpt borstvoeding juist het immuunsysteem van een baby, onder andere door de aanwezigheid van antistoffen en immuuncellen.

Uit onderzoek blijkt dat baby’s die borstvoeding krijgen minder kans hebben op bepaalde infectieziekten zoals oorontsteking en een lager risico hebben op onder meer overgewicht en astma.

De keuze om borst of flesvoeding te geven is altijd aan de ouder(s). Jij / jullie kiezen wat bij jullie situatie past. Wil je borstvoeding gaan geven of doe je dat al? Dan is het goed om te weten dat de resultaten van dit onderzoek geen aanleiding zijn om ons advies voor het geven van borstvoeding aan te passen.

Kiezen jullie voor flesvoeding? Flesvoeding is streng gereguleerd. Voor Nederland is in de Europese wetgeving vastgelegd wat er in volledige zuigelingenvoeding moet zitten. Het maakt dus niet uit welk merk je kiest of hoe duur het product is.

Ouders die zich zorgen maken, kunnen contact opnemen met hun verloskundige, kraamzorg, jeugdgezondheidszorg of huisarts.

Het algemene advies blijft: er is geen reden om te stoppen met borstvoeding vanwege PFAS.

Het RIVM heeft onderzocht welke PFAS en hoeveel PFAS er in moedermelk zit in Nederland. Ook heeft het RIVM onderzocht hoe vaak er te veel PFAS in moedermelk zit. Dat wil zeggen: meer dan de risicogrens. In het onderzoek zijn ruim 1.600 moedermelkmonsters uit 2020 en 2021 beoordeeld.

Het RIVM onderzocht moedermelk van 1.629 vrouwen uit heel Nederland en keek daarbij naar 29 verschillende PFAS. In bijna elk monster is PFOS en PFOA gevonden. PFOS kwam het vaakst voor en in de grootste hoeveelheden. Van de 29 PFAS zijn er 21 niet of bijna niet gevonden.

Bij 82 procent van de onderzochte moedermelk is de hoeveelheid PFAS lager dan de risicogrens. In 18 procent van de monsters lag de hoeveelheid hoger dan de risicogrens.

De hoeveelheid PFAS in moedermelk is lager dan in 2014. Dat is voorzichtig goed nieuws. Het laat zien dat maatregelen (zoals een verbod op PFAS) waarschijnlijk helpen.

Lees meer over het onderzoek op de website van het RIVM.

Dit betekent dat PFAS op veel plekken in onze omgeving zitten. PFAS kunnen bijvoorbeeld zitten in voedsel, drinkwater, lucht, stof en producten. Via deze wegen komen moeders in contact met PFAS.

Dat PFAS in alle monsters is gevonden, betekent niet dat er direct gevaar is. Bij 82 procent van de monsters was de hoeveelheid PFAS lager dan de risicogrens. Bij deze hoeveelheid worden geen schadelijke effecten verwacht.

Bij 18 procent van de onderzochte moedermelk zat meer PFAS dan de risicogrens. Dat betekent dat PFAS mogelijk effect kan hebben op het lichaam. Bij baby’s kan te veel PFAS invloed hebben op het afweersysteem. Daardoor kunnen vaccinaties mogelijk minder goed werken.

Dat betekent niet dat baby's daar direct iets van merken of direct ziek van worden. Of iemand ziek wordt, hangt af van verschillende zaken, zoals:

• hoeveel PFAS iemand over een langere periode binnenkrijgt;
• erfelijkheid;
• leefstijl;
• en leefomstandigheden.

Het RIVM onderzocht 29 soorten PFAS. In bijna alle monsters zijn PFOS en PFOA gevonden. In 93 procent van de monsters zijn vier soorten PFAS gevonden: PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS.

PFOS kwam het vaakst voor. Ook werd PFOS in de grootste hoeveelheden gevonden. Van de 29 onderzochte soorten PFAS zijn 21 soorten niet of bijna niet gevonden.

Dat kan het RIVM op basis van dit landelijke onderzoek niet zeggen. Het RIVM onderzocht moedermelk van vrouwen uit heel Nederland. In het onderzoek zijn de resultaten niet per regio uitgesplitst.

Het onderzoek laat zien dat PFAS op veel plekken in onze omgeving zitten. Eerder onderzoek van het RIVM liet al zien dat bijna alle mensen in Nederland te veel PFAS in hun bloed hebben.

Dit onderzoek geeft meer informatie over PFAS in moedermelk. Het laat ook zien dat het belangrijk is om de blootstelling aan PFAS te verlagen.

Dit onderzoek is naar PFAS in moedermelk is onderdeel van een breder onderzoeksprogramma PFAS van het RIVM. Het doel van het programma is om goed in beeld te krijgen hoe we de blootstelling van de Nederlandse bevolking aan PFAS kunnen verminderen. Daarvoor onderzoeken we hoeveel en op welke manieren mensen PFAS binnenkrijgen. Ook onderzoeken we hoeveel PFAS er in het milieu zitten. We richten ons op alle inwoners van Nederland, maar bekijken ook of we regionale verschillen kunnen meenemen in het onderzoek.

Het is bijna niet mogelijk om PFAS helemaal te vermijden. PFAS zitten op veel plekken in onze omgeving. Bijvoorbeeld in bodem, voedsel, drinkwater, stof en sommige producten.

Ouders kunnen wel een paar dingen doen:

• Eet gezond en gevarieerd.
• Wissel af met verschillende soorten producten of voedingsmiddelen
• Drink kraanwater, dit wordt intensief gecontroleerd en is veilig voor gebruik
• Koop zoveel mogelijk PFAS-vrije producten.

Bekijk de infographic PFAS en mijn leefomgeving waar je op kunt letten. Voorbeelden van producten waarin PFAS kunnen zitten, zijn sommige pannen met antiaanbaklaag, cosmetica, waterafstotende kleding en regenjassen.

Je kunt zelf niet zoveel doen om te voorkomen dat je PFAS binnenkrijgt. PFAS zitten bijna overal in onze omgeving en dus ook in alle voedingsmiddelen en in het water. Voldoende water drinken en gevarieerd eten zijn belangrijk om gezond te blijven, ook al krijg je er een beetje PFAS mee binnen.

Wees terughoudend met etenswaren waarvan bekend is dat ze meer PFAS kunnen bevatten, zoals eieren van eigen kippen en zelfgevangen vis uit Nederlandse binnenwateren.

Je kunt ook opletten of er PFAS zitten in de gebruiksartikelen die je koopt, zoals pannen, cosmetica of regenjassen. Hierdoor verminder je de directe blootstelling aan deze stoffen. Ook draag je zo bij aan de vermindering van de uitstoot van deze stoffen door fabrieken tijdens het productieproces en aan (milieu)vervuiling door afval waar PFAS in zitten. Dit zorgt uiteindelijk voor minder PFAS in het milieu en daardoor voor minder blootstelling van mensen aan PFAS via drinkwater en voedsel.

Bekijk de infographic PFAS en mijn leefomgeving waar je op kunt letten.

Nee, dat is niet nodig. Kraanwater in Nederland kan kleine hoeveelheden PFAS bevatten, maar drinkwaterbedrijven zuiveren het water. Nederlands kraanwater voldoet aan strenge eisen en is veilig om te drinken.

Het advies blijft om voldoende water te drinken. Ook tijdens de borstvoedingsperiode.

Gevarieerd eten helpt om de kans te verkleinen dat je vaak dezelfde schadelijke stoffen binnenkrijgt. PFAS kunnen in verschillende voedingsmiddelen zitten. Door af te wisselen met eten, voorkom je dat je steeds dezelfde producten eet waar mogelijk meer PFAS of andere schadelijke stoffen in zitten. Gevarieerd eten haalt PFAS niet direct uit je lichaam. Maar het helpt wel om de blootstelling via voeding te verminderen.

PFAS kunnen in het lichaam terechtkomen en daar lang blijven. Overal in de leefomgeving treffen we PFAS aan; deze nemen we op en kunnen worden doorgegeven aan moedermelk.

Dat betekent niet dat moedermelk ongezond is. Moedermelk blijft belangrijke voeding voor baby’s. Het laat vooral zien dat er minder PFAS in onze omgeving moeten komen.

In het onderzoek van het RIVM kwam PFOS het vaakst voor in moedermelk. PFOS is een type PFAS. PFOS is vroeger veel gebruikt in producten. Bijvoorbeeld omdat het water, vet en vuil kan afstoten.

PFOS breekt niet af in het milieu. Daardoor kan het lang aanwezig blijven in mensen, dieren en de natuur.

In bijna alle onderzochte monsters moedermelk zijn PFOS en PFOA gevonden. PFOA is ook een type PFAS. Net als PFOS breekt PFOA niet af in het milieu. PFOA kan via de omgeving, voedsel en water in het lichaam komen.

Ja, PFOS is sinds 2008 verboden. PFOA is sinds 2020 verboden. Toch zijn deze stoffen nog steeds te vinden in het milieu en in mensen. Dat komt doordat PFAS moeilijk afbreken. Ze blijven lang aanwezig in de omgeving. Daarom is het belangrijk om niet alleen losse PFAS te verbieden, maar te werken aan strengere regels voor de hele groep PFAS.

Mensen kunnen PFAS zelf bijna niet vermijden. PFAS zitten overal in het milieu. Daarom zijn maatregelen aan de bron belangrijk.

Dat betekent: zorgen dat er minder PFAS worden gemaakt, gebruikt en uitgestoten. Bedrijven en overheden kunnen daarvoor maatregelen nemen. Nederland werkt samen met andere landen aan een Europees verbod op PFAS. Zo wordt voorkomen dat de ene PFAS wordt vervangen door een andere PFAS.

Lees hier meer over wat overheden doen om PFAS te verminderen of bekijk de infographic over wie welke rol heeft van de overheid om op te treden tegen PFAS-vervuiling.

Nederland wil dat mensen minder PFAS binnenkrijgen. Daarom wordt er onderzoek gedaan. Ook worden maatregelen genomen om PFAS in de omgeving te verminderen.

Nederland zet zich ook in voor een Europees verbod op de productie en het gebruik van PFAS. Dat is belangrijk, omdat mensen zelf maar weinig kunnen doen om PFAS helemaal te vermijden.

Lees hier meer over wat overheden doen om PFAS te verminderen of bekijk de infographic over wie welke rol heeft van de overheid om op te treden tegen PFAS-vervuiling.

Het RIVM doet onderzoek naar PFAS en gezondheid. Het RIVM onderzoekt bijvoorbeeld hoeveel PFAS mensen binnenkrijgen en hoeveel PFAS in bloed of moedermelk zit. Het Voedingscentrum geeft voedingsadviezen aan inwoners. Bijvoorbeeld over gezond en gevarieerd eten, borstvoeding en voedselveiligheid.

Bij dit onderwerp vullen de rollen elkaar aan. Het RIVM levert de kennis over wetenschappelijk onderzoek. Het Voedingscentrum vertaalt die kennis naar praktische adviezen over voeding en borstvoeding.