PFAS en PFOA

PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn chemische stoffen die door de mens gemaakt worden en die een negatief effect hebben op milieu en gezondheid. Veel voorkomende PFAS-stoffen, zoals PFOA, PFOS en GenX, behoren tot de groep zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) vanwege de volgende eigenschappen:

• breken niet of nauwelijks af in het milieu (persistent);
• hopen op in het menselijk lichaam, in dieren en planten (bio-accumulerend);
• kunnen schadelijke effecten geven in mensen en milieu (toxisch);
• verspreiden zich gemakkelijk en snel in het milieu (mobiel).

Deze stoffen worden gebruikt in consumentenproducten bijvoorbeeld omdat ze water-, vet-, vuil- en stofafstotend zijn en omdat ze goed tegen warmte kunnen en niet gemakkelijk worden aangetast door andere chemische stoffen. PFAS kunnen ook vloeistoffen goed laten uitvloeien, waardoor blusschuim zich bijvoorbeeld snel over een brandend oppervlak kan verdelen.

PFAS(Per- en polyfluoralkylstoffen )'en hebben handige eigenschappen: ze zijn onder andere water-, vet- en vuilafstotend. Ze zitten in verschillende producten, waaronder smeermiddelen, voedselverpakkingsmaterialen, blusschuim, antiaanbaklagen van pannen, kleding, textiel en cosmetica. Ook worden ze gebruikt in verschillende industriële toepassingen en processen.

PFOA, PFOS en GenX zijn een paar van deze stoffen die een nadelig effect op de gezondheid hebben. Over de eerste twee is veel informatie beschikbaar, waarbij de volgende effecten genoemd worden: nadelige invloed op de leverfunctie en de werking van het immuunsysteem, verhoging van het cholesterolgehalte, schadelijk voor de voortplanting en de ontwikkeling van het ongeboren kind (iets lager geboortegewicht).

Twee vormen van kanker (nier- en teelbalkanker) worden in verband gebracht met een hoge blootstelling aan PFOA. Of PFAS daadwerkelijk gezondheidseffecten geven, hangt onder andere af van hoeveel je in de loop van de tijd binnenkrijgt.

Voor de regio Zuid-Holland Zuid is met name de PFOA van belang. Chemours Dordrecht, voorheen DuPont, heeft bij de productie van teflon jarenlang de stof perfluoroctaanzuur (PFOA) gebruikt. PFOA is daarbij uitgestoten in de lucht en geloosd op het riool en de rivier. Ook is PFOA in de bodem terecht gekomen. Er zijn zorgen ontstaan over de mogelijke gevolgen van PFOA voor de gezondheid.

PFOA staat voor perfluoroctaanzuur en wordt ook wel C8 genoemd. PFOA is door Chemours/DuPont tot 2012 gebruikt als hulpstof bij de productie van teflon, dat onder andere wordt gebruikt in de anti-aanbaklaag van koekenpannen. PFOA staat sinds 2013 op de Europese lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen.

Een aantal PFAS is schadelijk voor mensen. Vooral over PFOA en PFOS is veel bekend. Zo weten we dat ze:

• slecht kunnen zijn voor je immuunsysteem;
• je lever kunnen beschadigen;
• kunnen zorgen voor een hoger cholesterol;
• een hoge bloeddruk en problemen tijdens de zwangerschap kunnen veroorzaken;
• schadelijk kunnen zijn voor de ontwikkeling van ongeboren kinderen (iets lager geboortegewicht);
• mogelijk kanker veroorzaken. Onderzoek naar jarenlange, hoge blootstelling aan PFOA laat een verband zien met nierkanker en zaadbalkanker.

Of je ziek wordt, hangt af van hoeveel je in de loop van de tijd binnenkrijgt. Als je lange tijd PFAS binnenkrijgt, is de kans groter dat het effect heeft op je gezondheid. Van de effecten die we hierboven noemen, verwachten we de effecten op het immuunsysteem als eerste.

Nederlandse bevolking – vooral door voeding en drinkwater. Verder kleine beetjes door inslikken of inademen van stofdeeltjes met PFAS of via met PFAS vervuilde grond of zwemwater of bij het gebruik van PFAS-houdende producten, zoals impregneermiddel voor textiel en smeermiddelen. Of als deze producten bij het afval terechtkomen. PFAS ‘overleven’ namelijk de afvalverbranding en kunnen in de rioolwaterzuivering niet goed uit het afvalwater verwijderd worden.

Inwoners Zuid-Holland Zuid – bijkomend door het eten van lokaal geteelde gewassen op PFAS-houdende grond (vooral PFOA en GenX) of lokaal gevangen vis in PFAS-houdend oppervlaktewater (vooral PFOS).